logo
 
zoek
    print
 
 

Stemmenorkest

"Het eerste stemmenorkestconcert op 27 december 1943 [Sumatra] maakte diepe indruk op de toehoorders. In plaats van de populaire liederen die we hadden verwacht, horen we nu de prachtige klanken van Dvoráks Nieuwe Wereld. [...] De muziek versterkte ons gevoel van menselijke waardigheid." 

"Van april 1942 tot het einde van de oorlog in augustus 1945 leefden gemiddeld zeshonderd Muziek en voorblad Largo/De Nieuwe Wereld (Dvorák), opgetekend door Norah Chambers in 1943 (bron: foto van partituur, collectie M. van Rijckevorsel. Originelen in Stanford University Libraries; CA, VS) ; muziek: Vrouwenkoor Malle Babbe
Muziek en voorblad Largo/De Nieuwe Wereld (Dvorák), opgetekend door Norah Chambers in 1943 (bron: foto van partituur, collectie M. van Rijckevorsel. Originelen in Stanford University Libraries; CA, VS) ; muziek: Vrouwenkoor Malle Babbe
Australische, Britse en Nederlandse vrouwen en kinderen in een Japans interneringskamp op Sumatra. Ze waren uit hun woningen op Zuid-Sumatra gehaald of ze waren uit Singapore vertrokken op evacuatieschepen die in de Straat van Banka tot zinken gebracht werden. Onder de Nederlandse geïnterneerden bevonden zich mijn twee tienerzusjes en ik. Gedurende drieëneenhalf jaar woonden we samengepakt in huizen of gammele barakken. We kregen nooit genoeg te eten, noch medicijnen voor de vele gevallen van malaria, dysenterie en beri-beri. We hadden geen idee hoe het met de oorlog ging, hoorden nooit van mannen of vaders in krijgsgevangen- of burgermannenkampen, of van familieleden in andere kampen. (Bijna honderdduizend niet-Aziatische burgers werden in Indië geïnterneerd.) We hadden geen boeken om te lezen en geen instrumenten om te bespelen. Maar we konden zingen. Groepjes vrouwen zongen populaire liederen in het Nederlands of in het Engels. Toen na een jaar niemand zich meer liederen kon herinneren, bedachten twee Britse vrowen het stemmenorkest.

Margareth Dryburgh was een Presbyteriaanse zendelinge in Singapore, had jarenlang pianolessen gegeven, koren gedirigeerd en in kerken orgel gespeeld. Uit haar hoofd noteerde ze partituren voor piano- en orkeststukken. Norah Chambers, vrouw van een gouvernementsingenieur in Malakka, had viool en zang gestudeerd aan de Royal Academy of Music in Londen. Ze assisteerde Margareth Dryburgh in het maken van vierstemminge vocale arrangementen van de instrumentale muziek en dirigeerde een nieuw Nederlands/Engels koor van dertig vrouwen, waaronder mijn zusje.

Het eerste stemmenorkestconcert op 27 december 1943 maakte diepe indruk op de toehoorders. In plaats van de populaire liederen die we hadden verwacht, horen we nu de prachtige klanken van Dvoráks Nieuwe Wereld. [...] De muziek leekHelen Colijn (bron: collectie M. van Rijckevorsel)
Helen Colijn (bron: collectie M. van Rijckevorsel)
een wonder temidden van de honger, ziektes, ratten, kakkerlakken, wandluizen en de stank van latrines. De muziek versterkte ons gevoel van menselijke waardigheid. We konden onszelf boven alle narighied uittillen. We gaven het niet op. Het stemmenorkest gaf meerdere concerten, hun repertoire groeide aan tot dertig stukken, met onder meer Ravels Bolero. [...] Toen bijna de helft van de zangeressen gestorven was aan ondervoeding en tropische ziektes moest het stemmenorkest ophouden."

Bron tekst en muziek: toelichting bij cd Song of Survival, Helen Colijn; MiraSound 399216, 1995/2004; door Vrouwenkoor Malle Babbe, dat muziekuitvoeringen verzorgt met liederen van Song of Survival. De cd is via het koor te verkrijgen.

Luister naar de radiodocumentaire Japanse stemmen over het Stemmenorkest; Maarten Tromp en Sofie van Dam, VPRO, 17 april 2009

Bronnen Song of Survival: links, literatuur en overige verwijzingen