logo
 
zoek
    print
 
NL  »  Landen  »  Overzicht Suriname  »  Historie
 

Historie

De Tweede Wereldoorlog betekende in het algemeen een keerpunt in de koloniale verhoudingen. Door de oorlog groeide het zelfbewustzijn in de koloniën. Suriname voelde zich verbonden met het bezette Nederland, maar ook klonk de roep voor onafhankelijkheid. Het land was rijk aan bauxiet, een onmisbare grondstof voor de geallieerde oorlogsindustrie. De winning ervan gaf een stevige impuls aan de economie. 

Suriname was innig verbonden met Nederland. DaAt uitte zich onder andere in de taal, iedereen die maatschappelijk omhoog wilde klimmen moest Nederlands kunnen spreken. Na de invoering van de leerplicht in 1876 werd Nederlands de officiële taal. De verbondenheid met Nederland uitte zich vooral in de verering van het vorstenhuis, wat zich tijdens de oorlog vertaalde in een uitbundig oranjegevoel. In de straten waren oranje aanplakbiljetten te zien met kreten als 'Oranje boven! en 'Nederland zal herrijzen!'.

Verwaarloosd land
Voor de oorlog was Suriname een verwaarloosd land. Een armlastige kolonie met een groot potentieel, maar met een kleine bevolking en een minieme economie. Ook de eerste levensbBauxietmijn Suriname (bron: Nationaal Archief, collectie Anefo)
Bauxietmijn Suriname (bron: Nationaal Archief, collectie Anefo)
ehoeften moesten deels worden geïmporteerd. De enige export van betekenis was bauxiet, dat de grondstof was voor de aluminiumfabricage in de Verenigde Staten. Nederland had geen noemenswaardige belangstelling of beleid voor deze kolonie in 'De West'. Dat Suriname van enig strategisch belang zou zijn in een wereldoorlog kon politiek Den Haag zich niet echt voorstellen. Nederland was ook niet op een nieuwe oorlog voorbereid of toegerust. Den Haag nam aan dat het Koninkrijk, zoals in de Eerste Wereldoorlog, neutraal zou blijven.

Suriname van strategisch belang
Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was voor Suriname in veel opzichten een keerpunt. Het land ervoer de inval van de 'bevriende mogendheid' Duitsland in Nederland als een laaghartige en misdadige overval. Bauxiet bleek voor de geallieerde oorlogsindustrie bijzonder belangrijk, het was de grondstof voor aluminium en dus essentieel voor de productie van vliegtuigen. Suriname speelde daarom opeens een strategische rol. Ook de geografische ligging van het land droeg daaraan bij. Suriname grenst aan Frans-Guyana, dat tijdens de oorlog ressorteerde onder Vichy-Frankrijk. In Brazilië woonde een kleine miljoen Duitsers. Frans-Guyana en Brazilië werden dan ook als potentiële dreigingen gezien.

Groeiend zelfbewustzijn
Door de bezetting van Nederland werden vrijwel alle banden met het moederland verbroken, behalve de bestuurlijke met de regering in Londen. In Suriname groeide het besef dat men zichzelf redden moest...en dat ook redelijk kon! De geallieerden hadden Suriname nodig. Het grote strategische belang droeg bij aan het gevoel van eigenwaarde onder Surinamers.

Nederlandse soldaten beschermen bauxiet
In 1941 werd Suriname de grootste bauxietproducent ter wereld en voorzag in zestig procent van de totale behoefte van de Verenigde Staten. Om de productie te beschermen vond de Amerikaanse regering het nodig extra troepen naar Suriname te sturen. NeDe NSB-propaganda schreeuwde moord en brand over de stationering van Amerikaanse troepen in Suriname. Mussert verweet de Nederlandse regering in Londen toestemming aan de VS te hebben gegeven om troepen in Suriname te stationeren. (bron: NIOD/Beeldbank WO2)
De NSB-propaganda schreeuwde moord en brand over de stationering van Amerikaanse troepen in Suriname. Mussert verweet de Nederlandse regering in Londen toestemming aan de VS te hebben gegeven om troepen in Suriname te stationeren. (bron: NIOD/Beeldbank WO2)
derland vreesde echter bij een grote Amerikaanse troepenmacht de formele macht en soevereiniteit over Suriname kwijt te raken. Na overleg tussen beide landen werden in 1941 tweeduizend Amerikaanse soldaten in Suriname gestationeerd  en stuurde Nederland zeventig mariniers en tweehonderdvijftig leden van de Prinses Irene Brigade naar Suriname. De troepen werden op de basis Zanderij gevestigd. Alle militaire inspanningen waren gericht op de bescherming van de winning en het transport van het kostbare bauxiet.

Oriëntatie op de Verenigde Staten
De toename van de economische activiteiten bracht een tijdelijke stijging van de welvaart met zich mee. De Amerikanen voerden met spoed grote infrastructurele werken uit, zoals verharde wegen en vliegvelden. De Surinaamse dagloners werden daarbij goed betaald, de trek van het platteland naar de stad kreeg een extra impuls. De oorlog veranderde grondig de handels- en consumptiepatronen: in plaats van Nederlandse producten importeerde Suriname noodgedwongen Amerikaanse, Argentijnse en Braziliaanse producten. Het amusementsleven oriënteerde zich meer en meer op de Verenigde Staten.

Interneringskampen
In paniek had de overheid in de nacht van 10 mei 1940 alle inwoners met een Duitse nationaliteit geïnterneerd. Dit waren niet alleen nazi’s, maar ook joden en Hernhutters (leden van de Duitse Evangelische Broedergemeente). Ook van nazisympathieën verdachte Nederlanders en 'staatsgevaarlijke personen', zoals communisten, werden opgepakt. Een derde groep geïnterneerden waren de 'dienstweigeraars': Nederlanders die al voor de oorlog naar Zuid-Afrika warren geëmigreerd en na 10 mei 1940 hadden geweigerd in dienst te gaan. De geïnterneerden werden in de kampen vaak hard en onmenselijk behandeld, vooral door Nederlandse mariniers die de kampen bewaakten.

Joodse vluchtelingen uit Europa werden niet toegelaten in Suriname of kwamen direct na aankomst in de interneringskampen terecht. Pas na enige tijd lukte het, door niet aflatende drang uit de plaatselijke joodse gemeenschap, dat Duitse joden op hun huisadres werden geïnterneerd in plaats van in een kamp van de plaatselijke nazi's.

Oorlog voelbaar
Al kwam Suriname de oorlog relatief rustig door, de 'staat van oorlog' was wel degelijk voelbaar. Zo werden al in het begin van de oorlog in sommige straten van Paramaribo schuilgangen gebouwd. Er kwam een censuur op brieven naar het buitenland. Na zonsondergang moest men zich houden aan de verduisteringsvoorschriften, in de volksmond al snel 'black-out' genoemd. Ook werd een rantsoenering ingesteld, ook voor enkele eigen producten zoals suiker, rijst en spijsoliën. Incidentele tekorten aan bloem, rijst en suiker moesten door massale overheidsimporten worden opgeheven.

Ingrijpend was de deelname van vijfhonderd vrijwilligers als soldaat in de strijd tegen de Japanners in voormalig Nederlands-Indië. Zij streden voor de vrijheid van het moederland, maar kwamen onbedoeld terecht in de koloniale strijd die Nederland daar leverde na de oorlog.

Tekst: John Leefmans


Strijden voor de vrijheid van Nederland
Suriname werd niet bezet, toch groeide het leger in Suriname na de invoering van de dienstplicht in 1942 uit tot vijfduizend man. Vijfhonderd Surinaamse vrijwilligers kwamen in de frontlinies van de oorlog in Nederlands-Indië terecht. Ze waren in 1944 als soldaat in dienst gekomen van het KNIL, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Hen wachtte een onbedoelde betrokkenheid bij de koloniale oorlog. Daarnaast werkten 'gunners' als dienstplichtigen op de koopvaardijschepen om het geschut te bedienen. De liedbundel Zingend naar d'Overwinning is tekenend voor de optimistische strijdvaardigheid uit de oorlogsjaren.