logo
 
zoek
    print
 
 
NL  »  Toelichtingen  »  Het nationaalsocialistische lied onder Hitler
 

Het nationaalsocialistische lied onder Hitler

Al voor de machtsovername van Hitler in 1933 zette zijn Nationaal Socialistische Arbeiderspartij (NSDAP) liederen in als politiek instrument. Een geüniformeerde, zingende SA-troep trok onmiskenbaar de aandacht en imponeerde. Toehoorders pikten al snel de melodie op en daarmee de politieke boodschap.


(Bron: NIOD/Beeldbank WO2)
(Bron: NIOD/Beeldbank WO2)
Er werd gezongen over Duitsland dat uit zijn slaap moest ontwaken, over de Führer die de natie naar een nieuwe tijd zou voeren, over offers en heldenmoed, over bloed en bodem, over een onaantastbaar symbool als de vlag. Zo zonk de ideologie via de oren naar hart en geest. De jeugd werd systematisch maar sluipenderwijs met de muzikale rijmpjes werd geïndoctrineerd.

Lied vergroot heldenstatus en saamhorigheid
Jongeren genoten van het gevoel van heldendom, superioriteit en onoverwinnelijkheid. Ze vonden zich in een gemeenschappelijk beleefde vreemdelingenhaat. Vol overgave stortten velen zich in het nationaalsocialistische gebod van 'offeren voor de volksgemeenschap'. Door het sacrale begrip 'rijk' toe te kennen aan hun ideologie tilden de machthebbers de staat naar een hoger religieuzer plan. Hiltler bereikte vrijwel een heiligenstatus. Daarbij kwam dat de liederen het saamhorigheidsgevoel versterkten en het lopen en marcheren een stuk lichter maakten.

Ceremoniële functie
Na de machtsovername van Hitler in 1933 kreeg het lied nog een andere functie. Het werd een vast onderdeel van het nationaalsocialistische ceremonieel. Zo kreeg het Horst-Wessellied naast het vertrouwde Deutschlandlied de status van nationale hymne, die bij officiële gelegenheden werd gezongen. Voor begrafenissen, beëdigingen en nationaalsocialistische feestdagen waren eveneens toepasselijke liederen bedacht. Elk ritueel groeide zo naar zijn eigen liederenrepertoire. Die opbouw was zichtbaar binnen vrijwel iedere afzonderlijke nationaalsocialistische organisatie, die allemaal hun kenmerkende liederenschat koesterden. Daarnaast kreeg het zangonderwijs op de scholen een prominente plaats. Duitsland groeide onder Hitler daadwerkelijk uit tot een zingende natie.

Zanglessen voor de Wehrmacht
Soldatenliederen motiveerden de strijdlust en zorgden voor een opgewekt moreel. Ze verdreven de verveling tijdens lange marsen of riepen heimwee op, zoals het door vriend en vijan(Bron: NIOD/Beeldbank WO2)
(Bron: NIOD/Beeldbank WO2)
d gezongen Lili Marleen. Vooral in het begin galmden Duitse soldaten van de Wehmacht met veel vertrouwen in de eindoverwinning hun soldatenliederen. Overal in West-Europa klonk triomfantelijk het Engellandlied of het Frankreichlied. Toen Hitler Rusland binnenviel zag propagandaleider Goebbels er persoonlijk op toe dat vanaf het begin een geschikt lied klaar lag: Vorwärts nach Osten. Ieder troepenonderdeel beschikte bovendien over eigen liederen, ter meerdere glorie van het eigen wapen. Zo ontstonden liederen voor onder meer de infanterie, de cavalerie, de artillerie, bergjagers, parachutisten, pioniers, de luchtmacht en de marine. Om de rekruten naar behoren te laten zingen stelde de Wehrmacht speciale zangleiders aan en werd in het dienstrooster plaats ingeruimd voor zanglessen.

Tekst: Gerard Groeneveld